Book: Gwaith Samuel Roberts

S >> Samuel Roberts >> Gwaith Samuel Roberts




"Ar fedd ein mam 'r ym 'nawr o hyd,
Mewn ing a gofid chwerw,
A hiraeth dwys am fod ein dau,
Fel hithau, wedi marw.

"A wyddoch chwi ddim p'le mae'n byw
Y Duw sy'n Dad amddifaid?
Pe gallem ni ryw fodd Ei gael,
Mac Ef yn hael wrth weiniaid.

"Dywedodd mam mai yn y nef
Yr ydoedd Ef yn trigo:-
A d'wedodd llawer wrthym ni,
Heb os, ei bod hi yno.

"Ac os yw mam 'nawr yno'n byw,
Hi dd'wed wrth Dduw am danom;
A disgwyl 'r ym y llwydda hi
Cyn hir i'w yrru atom."

Gwnaeth hyn im' hoff gofleidio'r ddau,
A sychu 'u gruddiau llwydion,
A dweyd,--"Fel mam, gofalaf fi
I'ch ymgeleddu'n dirion.

"Na wylwch mwy! Dewch gyda mi,
Rhof ichwi fwyd a dillad,
A dysg, a thy, a modd i fyw,
A chewch Dduw'n Dad a Cheidwad.

"Efe yn fwyn a'm gyrrodd i
I ddweyd i chwi Ei 'wyllys:
A diwedd pawb a'i carant Ef,
Yw mynd i'r nef i orffwys."



CYFARCHIAD AR WYL PRIODAS.


Tangnefedd a ffyniant, diddanwch a chariad,
Fo rhwymyn a choren eich undeb anwylfad;
Ymleded eich pabell dan wenau Rhagluniaeth,
A'ch epil fo'n enwog dros lawer cenhedlaeth.
Disgleiried eich rhinwedd. A gwneled yr Arglwydd
Eich cylchoedd yn fendith, a'ch ceraint yn dedwydd:
Estynned eich dyddiau i fod yn ddefnyddiol;
Ei eglwys fo'ch cartref, Ei air fyddo'ch rheol.
A rhodded Ei Ysbryd diddanol i'ch tywys
Trwy dd'rysni yr anial i'w nefol baradwys.



DINYSTR BYDDIN SENNACHERIB.


[Cyf. o "The Destruction of Sennacherib" Byron].

O Fras fro Assyria, y gelyn, fel blaidd,
Ymdorrai i'r gorlan er difa y praidd;
A'i lengoedd mewn gwisgoedd o borffor ac aur,
Wrth hulio glyn Salem, a'i lliwient yn glaer.

Eu harfau o hirbell a welid o'r bron
Fel llewyrch ser fyrddiwn ar frig y werdd donn;
A thrwst eu cerddediad a glywid o draw,
Fel rhuad taranau trwy'r wybren gerllaw.

Eu chwifiawg fanerau, cyn machlud yr haul,
A welid fel coedwig dan flodau a dail;
Eu chwifiawg fanerau, ar doriad y wawr,
Fel deiliach gwywedig, a hulient y llawr.

Daeth angel marwolaeth ar edyn y chwa,
Gan danllyd anadlu i'w gwersyll ei bla,
Nes gwneuthur pob calon, a llygad, a grudd,
Mor oer ac mor farw a delw o bridd.

Y ffrom farch ddymchwelwyd.--Yn llydan ei ffroen,
Mae'n gorwedd heb chwythu mwy falchder ei hoen,
A'i ffun oer o'i amgylch fel tywyrch o waed:
Llonyddodd ar unwaith garlamiad ei draed.

Ar oer-lawr mae'r marchog, a'r gwlith ar ei farf,
A'r llaid ar ei harddwisg, a'r rhwd ar ei arf:
Nid oes trwy y gwersyll na thinc picell fain,
Na baner yn ysgwyd, nac udgorn rydd sain.
Mae crochwaedd trwy Assur, daeth amser ei thal,
Mae'r delwau yn ddarnau trwy holl demlau Baal:
Cynddaredd y gelyn, heb godi un cledd,
Wrth olwg yr Arglwydd, ymdoddai i'r bedd.



GWEDDI PLENTYN.


Ni cheisiaf aur, na bri, na nerth,
Na diwerth fwyniant bydol:
Fy enaid gais ragorach rhan
Na seirian rwysg brenhinol.

Nid moethau o ddanteithiol rin,
Na gloew win puredig,
Nac yd, na mel, nac olew per,
Na brasder lloi pasgedig.

Nid plethiad gwallt, na thegwch pryd,
Na gwisg i gyd o sidan,
Nac eang lys, a'i addurn claer
O berlau, aur, neu arian.

Ond dwyfol werthfawrocach rodd,
Mewn taerfodd, wy'n ei cheisio:
Ac O fy Nuw! erglyw fy nghri,
A dyro imi honno.

Fel arwydd hoff o'th gariad hael,
Rho imi gael Doethineb:
Nid oes ond hon a ddwg i'm rhan
Ddedwyddawl anfarwoldeb.

Dysg fi yn nechre f'einioes frau
I rodio llwybrau'r bywyd;
A chadw'th air,--trwy fyw yn ol
Ei nefol gyfarwyddyd.

Fel ufudd blentyn, boed i mi
Byth wneyd dy dy yn gartre,
Fel caffwyf brofiad melus iawn
O'i radlawn arlwyadau.

Na ad im' ffol ymlygru byth,
Trwy fynd i blith rhagrithwyr;
Na rhedeg chwaith o lwybrau'r ne',
I eiste'n lle'r gwatwarwyr.

Dy santaidd waith a'th achos di
A fo mi'n hyfrydwch;
A gwiw gymdeithas D' anwyl blant
Fy mwyniant a'm dyddanwch.

Os caf gysuron ar fy nhaith,
Fy melus waith fydd moli:
Fy noniau oll, o galon rwydd,
I'm Harglwydd gant eu rhoddi.

Ond os caf gystudd drwy fy oes,
A dwyn fy nghroes mewn galar,
Heb ddim ond gofid ar bob cam,
Gwna fi yn amyneddgar.

Os, fel blodeuyn, gwywo wnaf
Yn nechreu haf fy mywyd;
Cymhwysa f'enaid, drwy Dy ras,
I deyrnas bythol wynfyd.

Os hir fy nhaith, rho im' Dy hedd,
Nes mynd i'r bedd i orffwys;
Ac yna seiniaf gyda'th blant
Dy foliant ym mharadwys.



CWYNION YAMBA, Y GAETHES DDU.


Er bod mewn caethiwed ymhell o fy ngwlad,
'Rwy'n cofio hoff gartref fy mam a fy nhad,
Y babell, a'r goedwig, yr afon, a'r ddol;
Ond byth ni chaiff Yamba ddychwelyd yn ol.

Dros euraidd ororau ymlwybro wnawn gynt,
Heb ofid, nac angen, yn llawen fy hynt;
A'm plant o gylch gliniau fy mhriod mwyn cu,
Heb neb yn fwy boddlon a dedwydd na mi.

Pan unwaith yn gwasgu y bach at fy mron,
A'r lleill wrth fy ymyl yn cysgi yn llon;
Disgwyliwn fy mhriod, gan sio'n ddi-fraw,
Heb feddwl fod dychryn na gelyn gerllaw.

Ond pan yn hoff sugno awelon yr hwyr,
Ar unwaith ymdoddai fy nghalon fel cwyr,--
Gweld haid o ddyn-ladron yn dyfod o'r mor,
Gan guro fy mwthyn nes torri y ddor.

Heb briod, na chyfaill, chwaer, brawd, mam na thad,
I achub y gweiniaid crynedig rhag brad,
Fe'n llusgwyd, fe'n gwthiwyd, er taered ein cri,
I ddu-gell y gaeth-long at gannoedd fel ni.

Wrth riddfan i gyfrif munudau'r nos hir,
A threiglo'n ddiorffwys fy mhen gan ei gur,
Mi gefais fy maban, ar doriad y dydd,
Yn oer ac yn farw--o'i boenau yn rhydd.

Hoff faban fy mynwes! I'r dyfrllyd oer fedd,
Er gwaetha'r gormeswr, diangaist mewn hedd:
Cei orffwys yn dawel, ni'th werthir byth mwy,
Ac ni rydd y fflangell na'r gadwyn it' glwy,

Ffodd llawer, fel tithau, o gyrraedd pob aeth;
Ond eto mae'th gu-fam anwylaf yn gaeth;
Pam rhwystrwyd i Yamba gael huno yn llon,
A'i sio i orffwys yn mynwes y donn?

Ar ol garw fordaith, a chyrraedd y lan,
A'n didol, a'n gwerthu i fynd i bob man;
Y brawd bach a rwygid o fynwes ei chwaer,
Er mynych lesmeirio wrth lefain yn daer.

Y wraig, wrth ymadael, gusanai ei gwr,
A'i llygaid toddedig yn boddi mewn dwr:
A'r lesg fam a wasgai ei dwyfron--o chwant
Cael myned i orwedd i'r un bedd a'i phlant.

Hoff geraint ysgarwyd, er cryfed eu bryd
Am weithio, dioddef, a marw ynghyd;
Y clymau anwylaf a dorrwyd bob un,
A rhwygwyd llinynau y galon ei hun.

I greulawn ormeswr fy ngwerthu a wnaed,
I gael fy fflangellu o'm dwyfron i'm traed;
Mae'm llafur yn galed, a minnau yn wan,
Heb ddefnyn o gysur i'w gael o un man.

Mae'r bwyd roddir imi yn brin ac yn ddrwg,
Mae'r haul yn fy llosgi, mae popeth mewn gwg:
Dan oer wlith y ddu-nos rhaid cysgu, heb len;
O'r braidd y caf garreg i gynnal fy mhen.

Mewn ing rhaid im' farw, nis gallaf fyw'n hwy,
Mae'r holl gorff yn glwyfus, a'r galon yn ddwy;
O na chawswn drengu yn mynwes fy ngwlad,
Fy mhlant a fy mhriod, fy mam a fy nhad.

Wrth farw, fy ngweddi daer olaf a fydd,
I'r caeth o'i gadwynau gael myned yn rhydd:
Pa Gristion, heb deimlo ei galon mewn aeth,
All gofio du lafur ei frodyr sy'n gaeth?

O Brydain brydweddol! "Arglwyddes y donn,"
Na ad i un gaeth-long ymrwygo drwy hon;
Cwyd Faner wen Rhyddid, nes gwawrio y dydd
I'r olaf gael dianc o'i gadwyn yn rhydd.



Y CREULONDEB O FFLANGELLU BENYWOD.


A ysgrifenwyd wrth ddarllen penderfyniad barbaraidd blaenoriaid dideimlad
planfeydd Jamaica, i ddinoethi a fflangellu gwyryfon a gwragedd.

Pe bae gennyt deimlad, pe byddi tyn Gristion,
Fe wridai dy wyneb, fe waedai dy galon,
Weld menyw brydweddol wrth gadwyn yn crynnu,
Dan fflangell anifail yn griddfan a gwaedu;
O ystyr, yn dirion, ei gwylder a'i dagrau;
Tafl ymaith y fflangell, a dryllia'i chadwynau.

Dwys glwyfir, bob ergyd, ei chorff teg tyneraidd,
Ond dyfnach y clwyfir ei gwylder benywaidd;
Heblaw ei harcholli o'r ddaear i'r ddwyfron,
Mae'r fflangell mewn ail fodd yn cyrraedd ei chalon;
O ystyr, yn dirion, ei gwylder a'i dagrau;
Tafl ymaith y fflangell, a dryllia'i chadwynau.

Pan oeddit yn faban hi'th wasgai i'w mynwes,
A breichiau o'th amgylch, hi'th gadwai yn gynnes;
Rho'i gusan, dan wenu, i'th gadw'n ddiddanus,
Ac ar ei bron dyner hi'th siai i orffwys:
O ystyr, yn dirion, ei gwylder a'i dagrau;
Tafl ymaith y fflangell, a dryllia'i chadwynau.

Trywenid ei mynwes gan ingawl ddwys alaeth,
A gwewyr dirboenus, cyn dyfod yn famaeth:
A chreulawn ei gwasgu mewn cyfyng amgylchiad,
Sy'n gofyn ymgeledd, tynerwch, a chariad;
O ystyr, yn dirion, ei gwylder a'i dagrau;
Tafl ymaith y fflangell, a dryllia'i chadwynau.

Dyngarwch a rhinwedd ymgiliant i wylo,
A chrefydd, o hirbell, saif draw dan och'neidio,--
Gweld gwaedlyd archollion y fflangell gylymog
Yn gwysau plethedig dan ddwyfron y feichiog;
O ystyr, yn dirion, ei gwylder a'i dagrau;
Tafl ymaith y fflangell, a diyllia'i chadwynau.

Mae Llywydd y bydoedd yn gweled ei chlwyfau,
Mae'n clywed ei chwynion, mae'n cyfrif ei dagrau,
Mae'n codi i ddial--clyw'r daran yn rhuo--
Mae'n gwisgo ei gleddyf, mae bron mynd i daro:
O cryned dy galon! ymostwng mewn dychryn,
Tafl ymaith y fflangell, a dryllia y gadwyn.



Y FENYW WENIEITHUS.


Ar wyll y nos, dan dywyll lenni'r hwyr,
Pan guddid gwen yr haul dan orchudd llwyr,
Yn nrws ei thy, yn denawl wenu'n llon,
Mewn esmwyth wisg, a dichell dan ei bron,
Y fenyw deg wenieithus welaf draw,
Yn gwamal droi ei llygaid ar bob llaw,
Nes canfod llanc mwyn hardd-deg, ond heb bwyll
Na deall da i ochel hudawl dwyll.

Gan ddal ei law, hi a'i cusanodd ef,
Ac mewn iaith ystwyth, gyda dengar lef,
Dywedai'n hyf,--"Roedd im' aberthau hedd,
Ond cedwais wyl, a gwnaethum heddyw wledd:
Yr hen adduned ddwys, cywirais hi,
A brysiais heno'n llon i'th gyfarch di:
Fy ngwely drwsiais a cherfiadau gwych,
Ac a sidanaidd lenni teg eu drych;
Mwg-derthais ef ag enaint peraidd iawn,
O aloes, myrr, a sinamon, mae'n llawn.
Tyrd gyda mi,--ni chawn byth gyfle gwell
I garu'n gu,--mae'r gwr yn awr ymhell:
O arian cymerth godaid yn ei law,
Ac ar y dydd amodol adref daw.
Mae dyfroedd cel fel gwin i'r galon brudd,
Cawn hyfryd wledd o beraidd fara cudd."

A'i geiriau teg, ei droi a'i ddenu wnaeth,
Nes cael i'w rhwyd ei galon ffol yn gaeth;
Fel ych yn fud i'r lladdfa aeth yn glau,
Neu fel yr ynfyd cyn i'r cyffion gau:
Heb gofio gwg na llygad craff yr Ior,
Canlynodd hi, gan ddistaw gau y ddor.

Ymysg ei fwyn hoff gu gyfoedion llon,
Lle rhodiai gynt heb ofid dan ei fron,
Nac yn ei dy, ni welwyd mono mwy;
Ei geraint oll, mewn galar gwelid hwy.
Ei dad, mewn dagrau, ro'i ei ben dan gudd,
A'i fam, wrth riddfan, rwygai 'i mynwes brudd.

Wrth wrando llais y fenyw ddengar ddrwg,
Cynhyrfir Ior y nef i wisgo gwg;
Porth uffern yw ei haddurnedig dy,
A'i ffordd i gell oer angau'n arwain sy;
Gweu maglau mae i ddal eneidiau'n gaeth
Yn nyfnder gwae, i oddef bythol aeth;
Os yno'r a, nid oes i'r adyn ffol
Ond gobaith gwan y dychwel byth yn ol.



Y TWYLLWR HUDAWL.


Mewn hyfryd le o gyrraedd swn y byd,
Y trigai'n llon forwynig deg ei phryd;
Hoff unig ferch ei dedwydd fam a'i thad,
Heb dan ei bron na briw na thwyll na brad.

Pan, gyda'r wawr, y pigai'n llon o blith
Pei-lysiau'r maes a dagrau'r bore wlith,
Y rhosyn coch a'r lili, teg eu drych,
I fritho'n hardd ei swp o flodau gwych,
A phan adseiniai lais yr eos fwyn,
Gan heinif ddawnsio'r gan o dwyn i dwyn,--
O'r braidd, er craffu, gall'sid dweyd ar g'oedd,
Pa un ai dynes ai angyles oedd.

Ond gwywo wnaeth y gwrid oedd ar ei grudd,
A buan ffodd y gan o'i mynwes brudd.
Un hwyr, gan wisgo gwen, rhyw dwyllwr ddaeth
I geisio 'i dal mewn hudawl serch yn gaeth.
Wrth weld ei wen, ei chalon dyner wan,
Heb feddwl drwg, orchfygwyd yn y fan:
A'r gelyn cas, 'nol ei handwyo hi,
Arllwysai wawd, heb wrando ar ei chri.

Ei thad, wrth weld ei gwarth, creuloni wnaeth,
A'i galon falch fel darn o garreg aeth;
Dan erchyll reg--gan droi ei wyneb draw--
Ei gwthio wnaeth o'i dy i'r gwynt a'r gwlaw;
A chloi ei ddrws, gan greulawn dyngu'n ffol,
Na chai hi byth ddychwelyd yno'n ol.

Ar gopa craig, wrth oleu gwan y lloer,
Ei baban gaed yn farw ac yn oer;
A'i ddagrau'n ia tryloew ar ei rudd,
A'i ddwylaw bychain rewent wrth y pridd.

Y fam, yn awr o'i phwyll, yn llwyd a gwan,
A grwydrai'r dydd yn brudd o fan i fan;
A'r nos, mewn lludded dost, eisteddai'n syn
Dan gysgod llwyn, neu fry ar ael y bryn:
Ing ar ol ing drywanai 'i mynwes brudd,
Ond byth ni welid deigryn ar ei grudd.

Yn glaf neu iach, ai allan ar bob hin,
Ac yn ei llaw y cariai gorsen grin,
Gan ddistaw ddweyd o hyd, yn syn ei gwedd,--
"Fy chwaer yw hon, a daw i wylio'm bedd."
Ni soniai byth am gar, na mam, na thad,
Na'i hudwr cas, nac am ei baban mad;
Ymddiddan wnai, bob dydd, a'r gorsen grin,
Heb deimlo dwys effeithiau 'i chystudd blin.
Nes marw dan oer wlith y niwlogf nen,
Heb frawd na chwaer i gynnal pwys ei phen.
O'i llygredd oll ei chyflawn buro wnaed,
Gan Ysbryd Duw, drwy rin y dwyfol waed;
A'i henaid ffodd o'r maglau oll yn rhydd,
Gan hedeg fry i wlad o fythol ddydd.

Ond wrth gyfleu ei chorff i'w wely pridd,
Ei thad, dan guro'i fron, felldig ai'r dydd
Y gwelodd hi o'i dy yn gorfod ffoi,
Mewn cyflwr gwan, heb wybod p'le i droi:
A'i hudwr tlawd a welai, er ei fraw,
Ddialydd llym a'i gleddyf yn ei law;
A'i Farnwr dig ar ddisglaer orsedd lan,
A'i wae'n seliedig mewn llyth'renau tan.



DAROSTYNGIAD A DERCHAFIAD CRIST.


I Gu Geidwad gwael bechadur,
Gyda gwylder, seiniwn gan;
Ac enynner yn ein mynwes
Fywiol fflam o nefol dan:
Canwn am Ei ddarostyngiad,
Am Ei gur a'i gariad Ef,
Gan adseinio tonau mwynion
Telynorion llys y nef.

Wrth weld adyn diymgeledd,
Tlawd, yn gorwedd yn Ei waed,
Dan ei faich, yn archolledig
O'i ben ysig hyd Ei draed;
Heb un cyfaill i dosturio,
Heb un balm i'w galon friw,
Codai Iesu lef drugarog
Am i'r euog gwael gael byw.

Gadael uchel sedd gogoniant,
Gadael moliant dirif lu,
Gadael hardd frenhinol goron
Wnaeth ein tirion Iesu cu;
Disgyn wnaeth ar edyn cariad,
Achub oedd Ei fwriad E',
Daeth o'i fodd i gystudd chweiw,
Daeth i farw yn ein lle.

Yn y preseb, pan yn faban,
Llesg ac egwan gwelwyd Ef:
Isel annedd, gwael ymgeledd,
Gadd Etifedd mawr y nef:
Eto seren gain y dwyrain,
Wenai ar ei lety gwael;
Thus, a myrr, ac aur-anrhegion,
Wrth Ei draed ro'i'r doethion hael.

Dirif luaws ser y bore,
Drwy'r wybrennau seinient gan,
Gan fwyn ateb cyngan nefol
Y waredol dyrfa lan:
Gras, cyfiawnder, a gwirionedd,
A thrugaredd yn gytun,
Wrth yr orsedd yn hoff wenu
Am gael modd i godi dyn.

Cilio wnaeth y tew gysgodau,
Gwawriodd hyfryd oleu ddydd;
Nid oes eisiau gwaedlyd ebyrth,
Thuser aur, nac allor bridd:
Daeth y Gogoneddus Sylwedd,
Daeth yr addawedig Had,
Cododd disglaer Haul Cyfiawnder,
Sain y durtur sydd trwy'r wlad

Mwy ni cheisir urddau Aaron,
Olew per, na brasder wyn;
Gwisgo'r Urim ar ei ddwyfron
Yn y nef mae'r Iesu mwyn;
Wrth yr allor aur mae'n gweini,
Clywir adsain clychau hedd;
Yn Ei law mae'r aur deyrnwialen,
Wrth Ei glun mae'r dwyfol gledd.

Hoeliodd ddeddf yr ordinhadau,
Oedd i'n herbyn, wrth Ei groes,
Gan yspeilio'r awdurdodau
Pan yn dioddef angau loes;
Cododd faner wen trugaredd,
Drylliodd gedyrn byrth y bedd,
Seiniodd jubil lawn i'r caethion,
Ac arlwy odd radlawn wledd.

Agoriadau y llywodraeth
Wisgwyd ar Ei ysgwydd Ef,
Rhoddwyd iddo bob awdurdod
Ar y ddaer ac yn y nef;
Marchog mae yng ngherbyd cariad,
Troi o'i gylch mae engyl nef;
Sigla cedyrn byrth y fagddu
Hyd eu sail wrth rym ei lef.

Croesaw iddo wisgo'r goron,
Aed Ei enw dros y byd;
Plyged pawb i'w fwyn awdurdod
Am Ei gymod Ef inewn pryd;
Boed i'r euog tlawd ymguddio
Dan Ei dawel gysgod Ef,
Boed i'r gwannaf ffyddiog bwyso
Ar Ei fraich alluog gref.

Mewn gogoniant dirfawr eto,
Heb y groes a'r goron ddrain,
Disgyn gyda myrdd myrddiynau,
Llawen floedd, ac uchel sain;
Cwyd Ei orsedd, egyr lyfrau,
Sigla seiliau dyfna'r bedd,
Lleda'r wyntyll, hwylia'r clorian,
Ysgwyd fry Ei farnol gledd.

Pan y ffy y nefoedd heibio,
Pan y byddo'r ddaer yn dan,
A'r holl anwir fyd mewn cyffro,
A llu'r saint yn seinio can;
Pan y todda'r euog ymaith
Dan lewygon bythol fraw,
Boed i ni gael tawel orffwys
Ar ei dirion ddeheu law.



BUDDUGOLIAETHAU YR EFENGYL YN Y MIL BLYNYDDOEDD.


[Dan Haul Y Prydnawn. (Bythynod yn Llanbrynmair): sr41.jpg]

Efengyl oludog! Angyles trugaredd,
Mae cyrrau y ddaear am weled dy wedd;
Ym mantell dy harddwch, ar gerbyd dy haeledd,
Dos rhagot nes llenwi y byd a dy hedd;
Mae gennyt ti'n barod wledd lawn i'r newynog,
A chymod i'r euog, a hardd-wisg i'r noeth,
A thrysor i'w rannu rhwng tlodion anghenog,
Sydd fyrdd mwy ei werth na mil myrdd o aur coeth.

Mae'r byd yn ymysgwyd o gwsg mil o oesau,
Gan dditif dylwythau cei roesaw i'w mysg,
A gwastad balmantwyd ffyrdd rhyddion i'th gerbyd
Gan feibion celfyddyd, masnachaeth, a dysg:
Peiriannau tan cariad i droi dy olwynion
Yw'r llon Gymdeithasau addurnant ein gwlad;
A chwareu diwy'r nef mae holl dannau gorfoledd,
Fod gobaith i ddyn gael ymgeledd yn rhad.

Cyhoeddwyd o'r cynfyd gan lais ysbrydoliaeth
Am bur effeithiolaeth diatal dy ras,--
Llwyr ofer i'r bobloedd i'th erbyn derfysgu,
I lengoedd y fagddu amlygu eu cas:
I'th ddilyn wrth d'alwad cwyd torf o genhadon
A'u calon yn fflamio dan fedydd o dan;
Ymdaenu trwy wersyll y gelyn mae'r cyffro,
Mae'r delwau'n malurio yn fawrion a man.

Mae'th weision yn barod i gludo'th drysorau
Trwy'r 'stormydd, tros donnau trochionogy y mor;
Wynebant yn llon ar dros fil o ynysoedd,
I dd'weyd am oludoedd trugaredd yr Ior;
Dilynant afonydd, ant trwy anial-diroedd,
A dringant fynyddoedd clogwynog yr ia,
I ddangos i adyn ar suddo mewn adfyd
Fodd i achub ei fywyd a symud ei bla.

Mae llwythau yr Oen, wrth dy weld, yn gwroli,
Llawenydd a chan sy'n coroni eu pen;
Mae gwresog ber anadl eu cariad a'u gweddi
Yn chwalu'r cymylau fu rhyngddynt a'r nen;
A gwelir ysprydoedd y perffaith gyfiawnion,
Fel cwmwl o dystion ar furiau y nef,
Yn plygu i wrando'u plethedig ganiadau,
Gan hwylio'u telynau i ateb eu llef.

Daeth Iesu o Bosra a'i ddillad yn gochion,
Gan ymdaith yn eon yn amlder ei rym;
Enillodd holl yspail y tywysogaethau,
Gall ddial, neu faddeu,--ei gledd sydd yn llym;
O'i orsedd llefara mewn iawnder a chariad,
Mae'n gwisgo agoriad awdurdod a bri;
Gan hynny ni lwydda dy elyn na'i luoedd,
Mae Brenin y nefoedd yn Noddwr i ti.

Wrth wrando dy gais dros y Gwr a groeshoeliwyd,
Dwysbigwyd calonnau myrddiynau cyn hyn,
A denwyd trueiniaid i droi eu hwynebau
O swynol lwyn Daphne i Galfari fryn;
Dadblygaist dy faner ar brif-ddinas Rhufain,
Ce'st luoedd yn Athen i ganmol y gwaed;
A golchaist yn Nghorinth dorf fawr o'r rhai duaf,
Gan wisgo mewn gwyn yr aflanaf a gaed.

Dy lais yn oes Luther ddychrynnodd y bwystfil,
Dy wen doddodd galon y Greenlander draw,
A dofwyd cynddaredd y Bushman trwy'th eiriau,
Nes gollwng ei saethau gwenwynigo'i law;
Dy felus beroriaeth trwy helaeth goedwigoedd
America fras, ac Ynysoedd y De,
A ddenodd farbariaid o'u dawns yn y llwyni,
I wrando a chanu am gariad y Ne'.

Dihunodd yr udgyrn gydwybod Brytania
I ollwng wyth gan-mil o'i chaethion yn rhydd;
A gyrraist gyflawnder o ber-falm Calfaria
I wella archollion y galon fu'n brudd;
O gylch elor gormes mae myrdd o gadwynau
Ar wasgar yn ddarnau drylliedig dan draed;
A'r famaeth a'i maban sy'n llon gadw jubil
Uwch bedd yr anghenfil fu'n meddwi ar waed.

Gorchfygodd yr Oen i agoryd y seliau,
A llawn yw'r phiolau ar allor y nef;
Hardd sefyll o'u cylch mae eneidiau'r merthyron,
Mewn gynau claerwynion, yn llawen eu llef;
O'u llwch cododd ysbryd a ddryllia'r cadwynau
Fu'n dal cydwybodau am oesoedd yn gaeth;
Pinaglau coelgrefydd yn chwilfriw a chwelir,
A'r gelyn ymlidir i'r llyn o'r lle daeth.

Bu anghymedroldeb yn llifo am oesau,
Bu'n lledu ei donnau fel dylif o dan;
A chyfoeth, a chysur, a bywyd myrddiynau,
Er pob atal-furiau, ysgubid o'i flaen;
Ond codaist dy faner er atal ei ymchwydd,
A safodd yn ebrwydd, a chiliodd mewn brys;
Ac 'nawr lle bu'r gelyn yn creulawn deyrnasu,
Mae rhinwedd yn codi hardd orsedd ei lys.

Bu erchyll olwynion car Moloch Hindostan
Yn treiglo dros balmant o esgyrn a gwaed,
A myrdd o rai gwallgof dan floeddio'n ei dynnu,
Gan fathru eu plant a'u rhieni dan draed;
Ond safodd er's dyddiau, ni faidd dy gyfarfod,
Mae'n suddo i'r tywod, a'i lu'n cilio draw;
Mae blodau sidanaidd ei dwr wedi gwywo,
A'i ger yn malurio trwy'r tes a thrwy'r gwlaw.

Heb ddim o ffydd Abram, bu myrdd o'i hiliogaeth
Dan iau annghrediniaeth yn gaeth lawer oes;
Ond troant i'th ddilyn, gan gerdded ac wylo,
Nes tawel ymffrostio yn Aberth y groes;
Ail-hwylir y delyn fu'n hir ar yr helyg,
Daw'r llwythau crwydredig i Seion mewn hedd;
Am ryfedd rinweddau y gwaed y cydganant,
A melus ganmolant gyflawnder y wledd.

Trwy'r fro lle bu Israel yn lledu ei babell,
Bro cafell y ddisglaer Shecina cyn hyn,
Bro melus beroriaeth telynau'r proff wydi,
Bro'r ardd lle bu'r chwysu, bro Calfari fryn:
Trwy honno mae'r wawr 'nawr yn gwasgar ei goleu
I ymlid cysgodau coelgrefydd ar ffo;
Trwy honno tyrr eto sain tannau gorfoledd,
A blodeu tangnefedd goronant y fro.

Hardd Rosyn Glyn Saron a siriol flodeua
Ar foelydd Siberia a gwledydd yr ia,
A'r awel wasgara ei iraidd aroglau
Nes gwella tylwythau y Tartar o'u pla;
I wlad y Saith Eglwys fu gynt yn flodeuog
Estynnir yr eurog ganwyllbren yn ol,
Ceir eto fflam fywiol o'r allor i danio
Lamp gras i oleuo pob bryn a phob dol.

Dan iau tri chan miliwn o eilunaddolwyr
Mae China mewn gwewyr yn griddfan yn awr;
Ond siglwyd ei mur, er cadarned ei seiliau,--
Mae eisoes yn fylchau, daw'n ddarnau i lawr;
Llon-gyrcha minteioedd i gysgod ei llwyni
I ddarllen a chanu am Aberth y bryn,
Ti wy demlau Fobi mae ceri-ddelwau yn crynnu,
A'u crefftwyr yn gwelwi, gan ediych yn syn.

Mae awel adfywiol yn awr yn ymsymud
Ar wyneb du-ddyfnder cymysglyd y byd;
Ar dymor dymunol mae'r nefol addewid
Bron esgor--mae gwewyr drwy natur i gyd:
Llawn bywyd yw heinif forwynion Rhagluniaeth,
Mae tannau mwyn odiaeth pob telyn mewn hwyl,
Mae arlwy frenhinol yn rhad i'r holl bobloedd,
A mil o flynyddoedd fydd yspaid yr wyl.

Goleuni gwybodaeth trwy'r ddaear ymdaena,
O'i flaen yr ymgilia'r tywyllwch yn glau;
Breuddwydion coelgrefydd fel niwl a ddiflanna,
A'r bleiddiaid gormesol a ffoant i'w ffau;
Cyfaredd y friglwyd ddewines a dorrir,
Y Gair a ddilynir fel Rheol y Gwir;
Doethineb fydd sicrwydd a nerth yr amserau,
Hyfrydwch hardd-fryniau y nef leinw'r tir.

Holl ddoniau yr enaid a gydymegniant
Er cynnydd ei fwyniant a symud ei boen;
Harddwisgir traethodau'r anianydd dysgedig
Ag iaith ostyngedig o fawredd i'r Oen;
Diweirdeb a rhinwedd a hoffant felusder
Y delyn fwyn seinber roes gynt iddynt glwy;
I chwythu eu gwenwyn dan flodeu maes awen,
Colynawg seirff uffern ni lechant yn hwy.

Gwir ydyw fod rhannau o'r wybren mewn cyffro,
Ond tyrfu wrth gilio mae'r 'storom yn awr;
Cenfigen a drenga, a nefol dangnefedd
Deyrnasa mewn mawredd dros wyneb y llawr;
Dinystriol beiriannau tan rhyfel a ddryllir,
Y march coch a rwymir mewn cadwyn o bres;
Ymleda yr heulwen nes chwalu'r tywyllwch,
A blodeu brawdgarwch a dyf yn ei gwres.

Defnynna sancteiddrwydd o'r nef fel gwlith Hermon,
Melysa gysuron holl gylchoedd y byd,
Addurna y cerbyd, y meitr, a'r goron,
Nefola serchiadau y galon i gyd;
Ireiddia ei olew olwynion masnachaeth,
A hwylia ei awel holl longau y mor,
Ei darth gwyd o'r allor, a'i iachus aroglau
A leinw holl gonglau cysegroedd yr Ior.

Yr anial di-annedd, fel rhosyn, flodeua,
Y myrtwydd addurna hardd odre y bryn,
Ym mhen y mynyddoedd bydd yd yn ddyrneidiau,
Tyf brwyn lle bu'r dreigiau, daw'r crasdir yn llyn;
Bwytant o ber-ffrwythau'r gwinllannoedd a blannant,
A'u tai gyfaneddant dros ddedwydd oes hir;
Hardd-wridog a heinif y ceir y mab canmlwydd,
Hyfrydwch a llwydd a briodant y tir.

Sylfaenir pryd hyn y Jerusalem newydd
A saphir,--a hon fydd gogoniant y byd;
O feini dymunol y gwneir ei therfynau,
A'i phyrth fydd o berlau uchelbris i gyd;
Agaur y palmentir ei llydain heolydd,
O fewn ei magwyrydd bydd iechyd dilgth,
A thrwy ei grisialaidd ffenestri tywynna
Gogoniant Jehofa, heb fachlud mwy byth.

Tymhorau ei gweddwdod a'i galar a dderfydd,
Llawenydd i'r holl genhedlaethau a fydd;
O fewn ei therfynau am drais byth ni chlywir,
A chenedl a enir o'i mewn yr un dydd;
Brenbinoedd a welant ei disglaer ogoniant,
Ac iddi y dygant anrhegion heb rif;
Diwellir ei phlant a helaethrwydd diddanwch,
A'i heddwch ymchwydda fel tonnau y llif.

Llys Ior geir i'w chanol, ac allan o'i oisedd
Yr afon risialaidd a lifa heb drai;
O'i deutu bydd tyrfa nad elli ei rhifo
Yn rhodio heb deimlo na melldith na gwae;
Dan gysgod iachusol gwyrdd ddail pren y bywyd
Cydgadwant wyl hyfryd heb lygredd na phoen;
A'r Oen gadd ei ladd a'u bugeilia hwy'n wastad,
A byrdon eu caniad fydd--"Teilwng yw'r Oen."




CILHAUL UCHAF.


Ychydig flynyddoedd yn ol yr oedd ffarmwr ymdrechg ar o'r enw John
Careful, a'i wraig ddiwyd Jane Careful, yn byw yn Nghilhaul Uchaf, yn
nhalaeth Gwynedd. Yr oedd iddynt chwech o blant--tri mab a thair
merch--oll wedi tyfu i fyny yn bobl ieuainc iachus, cryfion, bywiog,
gweithgar a gofalus; ac yr oeddynt yn diwyd serchog gynorthwyo eu ihieni
yn holl wasanaeth y ffarm. Yr oedd y rhan fwyaf o'u tyddyn yn dir gwlyb,
oer, melyn, cleiog, a phur dlawd. Yr oll a fedrent wneyd mewn cylch
blwyddyn o holl gynnyrch y ffarm oedd oddeutu 185 pounds; tra yr oedd y
talion--rhent, degwm, trethoedd, cyflogau, gwrteith au, porfa gaeaf, &c.,
&c., yn llawn 220 pounds. Ar ol llawer o lafur, ac o ludded, ac o
bryder, ac ar ol rhes o ffeiriau pur farw a digalon, darfu i John Careful
un bore rhent anturio crybwyll wrth y steward nad oedd dim modd iddo yn
wir wneuthur y talion o'r ffarm. Edrychodd y steward yn ddu ac yn llym
arno, ac atebodd yn bur sychlyd y dylai wneyd mwy o'r ffarm: ei fod ef
wedi darllen rywbryd yn ddiweddar, mewn rhyw bapyr newydd, am ryw ffarmwr
yn rhywle, ag oedd yn talu llawer mwy o rent nag oedd ef yn dalu, a hynny
am ffarm lai na'i ffarm ef; ac ychwanegodd y byddai yn hawdd iddo osod
Cilhaul Uchaf am rent uwch na'r rhent presennol. Wrth glywed y steward
yn siarad mor graslyd, ac wrth ei weled yn edrych mor gibog, dywedodd
John Careful dan grynnu, a'i wefusau yn gwynnu, ei fod ef a'i deulu yn
awyddus i wneyd eu goreu; ac yna, heb yngan sill yn ychwaneg, ymgiliodd
allan o'r ystafell yn wysg ei gefn, dan fowio i'r steward yn y dull
gostyngeiddiaf. Parhodd geiriau cras y steward--"y dylai wneyd mwy o'r
ffarm"--i seinio yn ei glustiau am hir amser wedi hynny. Yr oedd ef a'i
wraig a'i blant yn awyddus iawn am wella y ffarm. Gwyddent y gellid ei
gwella; ac yr oeddynt wedi meddwl ac ymddiddan llawer am gynllun i drin
yn well; ond yr oeddynt yn ofni traul y drefn newydd. Beth bynnag, gan
fod y steward wedi rhoddi awgrym mor gryf ac mor eglur iddynt am drin yn
well, penderfynasant gynnyg yn deg am amryw welliantau: ac ar ol
cyfnerthu y wedd, a phrynu offer newyddion, a chyflogi ychwaneg o
ddwylaw, darfu i'r gwr a'r wraig a'r plant, i gyd oll yn wyth enaid,
gydymroi i lafurio yn ddiflino am welliantau am dros dair blynedd. Ond
ar ol gwneuthur y cyfrifiad manylaf, cawsant er eu siomedigaeth fod y
draul ychwanegol tuag at welliantau yn llawn triugain punt y flwyddyn,
tra nad oedd gwerth cynnyrch y gwelliantau hynny prin yn ddeugain punt y
flwyddyn: ac felly eu "hennill" drwy y gwell-iantau a ddirgymhellwyd
arnynt gan y steward oedd colled o ugain punt yn y flwyddyn. Yr oedd y
steward, a llawer o foneddigion eraill, ac amryw o'r cymydogion, yn eu
canmol yn fawr iawn ac yn fwyn iawn, am drefn dda eu tyddyn; sylwent fod
wyneb a chalon eu tyddyn yn glod iddynt, ac yn brydferthwch i'r
gymydogaeth: ond nid oedd yr holl ganmoliaeth oeddynt yn gael ddim yn
gymorth iddynt at dalu hyd yn nod am hoelen pedol; ac felly colled o
ugain punt y flwyddyn oedd y wobr gyntaf a gafodd y Farmwr Careful am ei
ofal a'i ludded a'i arian gyda "gwelliantau."

Copyright (c) 2007. knowncrafts.net. All rights reserved.